Podziemna historia miasta
Spod ziemi wyłoniły się fragmenty ceglanego muru, a także bruk, którym przed laty codziennie chodzili pilanie. Z każdym kolejnym dniem prac na placu Zwycięstwa historia naszego miasta odsłania kolejne tajemnice. Archeolodzy prowadzący badania odkrywają pozostałości dawnej zabudowy, fragmenty kamienic i charakterystycznych posadzek. Każde takie znalezisko to ślad ludzi, którzy przed nami tworzyli historię miasta.
Choć z pozoru są to jedynie cegły, kamienie czy fragmenty dawnych nawierzchni, dla archeologów stanowią cenne elementy układanki pozwalającej odtworzyć wygląd i funkcjonowanie tej części dawnej Piły. Każda odsłonięta warstwa opowiada inną historię – o mieszkańcach, ich codziennym życiu, pracy i zmieniającym się przez stulecia obliczu miasta.
Jeszcze przed 1945 rokiem w tym miejscu znajdował się kwartał kamienic tworzących wschodnią pierzeję dawnego Nowego Rynku. Tętniło tu codzienne życie, ulicami Małą Kościelną i Młyńską mieszkańcy przemierzali miasto, działały sklepy i zakłady usługowe. To właśnie tutaj mieszkał także Teofil Drozdowski – działacz polonijny, członek Towarzystwa Śpiewaczego „Halka” i sekretarz polskiej Rady Ludowej.
Historia tego miejsca jest jednak znacznie starsza. Pierwsze ślady osadnictwa sięgają XVI wieku. Po wielkim pożarze miasta w 1626 roku wytyczono Nowy Rynek oraz wspomniane ulice, a przez kolejne stulecia drewniane domy ustępowały miejsca budynkom z muru pruskiego, a później murowanym kamienicom. Wszystkie te warstwy historii mogą nadal spoczywać pod naszymi stopami.
Prace archeologiczne prowadzone są z dużą starannością. Każde odkrycie jest dokumentowane, opisywane i oceniane przez specjalistów. Te znaleziska, które posiadają wartość historyczną i naukową, zostaną odpowiednio zabezpieczone oraz zachowane zgodnie z obowiązującymi procedurami konserwatorskimi. Warto jednak pamiętać, że nie każdy wydobyty fragment będzie zabytkiem o wyjątkowym znaczeniu. Badania archeologiczne polegają również na weryfikacji tego, co rzeczywiście stanowi cenne świadectwo przeszłości, a co jest pozostałością późniejszych przekształceń lub elementem codziennej infrastruktury dawnego miasta. Każde z tych odkryć pomaga jednak lepiej poznać historię tego miejsca.
Badania archeologiczne potrwają do końca wakacji. Są one niezbędnym etapem poprzedzającym realizację projektu „PIŁA ReWITAlizacja placu Zwycięstwa: ZIELEŃ i BEZPIECZEŃSTWO”.
Po zakończeniu prac archeologicznych rozpocznie się kolejny rozdział historii placu Zwycięstwa. Przestrzeń przejdzie kompleksową rewitalizację i stanie się nowoczesnym, zielonym oraz bezpiecznym miejscem spotkań, wypoczynku i organizacji wydarzeń. Powstaną nowe nasadzenia drzew, krzewów i traw, pojawią się elementy małej architektury, miejsca do rekreacji oraz rozwiązania zwiększające komfort i bezpieczeństwo mieszkańców. Zachowany zostanie również cenny starodrzew, który od lat stanowi ważny element krajobrazu tej części miasta.
Projekt zakłada także stworzenie charakterystycznej osi pieszej z wodnym ciągiem, nowych przestrzeni do odpoczynku oraz elementów przypominających o historii tego miejsca. Szczególnym symbolem będą dekoracyjne ściany nawiązujące do dawnego kwartału kamienic zniszczonego podczas II wojny światowej. Dzięki temu rewitalizacja nie będzie jedynie zmianą wyglądu placu, ale również próbą zachowania pamięci o jego przeszłości i ludziach, którzy przez stulecia tworzyli tę część miasta.
Projekt realizowany jest przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027. Jego wartość wynosi blisko 18 milionów złotych, z czego ponad 12 mln stanowi dofinansowanie ze środków europejskich. To jedna z większych inwestycji w przestrzeń publiczną realizowanych w ostatnich latach w Pile. Przedsięwzięcie, które łączy troskę o dziedzictwo historyczne z tworzeniem nowoczesnej i przyjaznej mieszkańcom przestrzeni.
